است ، يعنى ارشاد به ايمنى از عقوبت است ؛ اگر مىخواهى مطمئن شوى كه مؤاخذه نخواهى شد بايد از باب احتياط ، اين مقدّمه را انجام دهى ، قدرى زايد بر مرفق را بشويى ، نماز را به چهار طرف بجا بياورى و . . . و امر مولوىِ غيرىِ شرعىِ تأسيسى نيست كه از ناحيهء امر مولى به ذىالمقدّمه ترشّح كند ؛ چراكه اصل وجود ذىالمقدّمه توقّفى بر اين مقدّمه ندارد . اگر از خود مرفق وضو گرفتى و اتّفاقاً مطابق واقع بود و كمبودى نداشت ، واجب ، موجود و امتثال مىشود ؛ با اين‌كه مقدّمه را نياوردى . يا اگر به بعض از جهاتِ اربع ، نماز خواندى و از قضا مصادف با واقع درآمد ، ذىالمقدّمه و واجب واقعى ، موجود شده و نيازى به ساير اطراف نيست ؛ با اين‌كه هنوز مقدّمهء علمى را نياورده‌اى . پس حاكم به لزوم اتيان مقدّمهء مذكور ، فقط عقل است كه به مناط اشتغال يقينى چنين حكمى مىكند و ارشاد به نحوهء اطاعت دارد كه اصل اطاعت ، عقلى و ارشادى است و نحوهء اطاعت هم در امثالِ مورد بحث ، عقلى است كه احتياط ، براى ايمنى از عذاب باشد . پس عمدهء بحث در نزاعِ آتى ، دربارهء مقدّمهء واجب است ؛ چه مقدّمهء وجودِ واجب ، چه مقدّمهء صحّت آن ، كه به مقدّمهء وجود برمىگردد . [ 4 . تقسيمها إلى المتقدّمة و المقارنة و المتأخّرة ] و منها تقسيمها إلى المتقدم و المقارن و المتأخر بحسب الوجود بالإضافة إلى ذىالمقدمة . و حيث إنها كانت من أجزاء العلة و لا بد من تقدمها بجميع أجزائها على المعلول أشكل الأمر فى المقدمة المتأخرة كالأغسال الليلية المعتبرة فى صحة صوم المستحاضة عند بعض و الإجازة فى صحة العقد على الكشف كذلك بل فى الشرط أو المقتضى المتقدم على المشروط زمانا المتصرم حينه كالعقد فى الوصية و الصرف و السلم بل فى كلّ عقد بالنسبة إلى غالب أجزائه لتصرمها حين تأثيره مع ضرورة اعتبار مقارنتها معه زمانا فليس إشكال انخرام القاعدة العقلية مختصا بالشرط المتأخر فى الشرعيات كما اشتهر فى الألسنة بل يعم الشرط و المقتضى المتقدمين المتصرمين حين الأثر . 4 . مقدمهء متقدّم ، مقارن ، متأخّر يكى ديگر از تقسيمات مقدّمه اين است كه ، وقتى ما مقدّمه‌اى را از نظر زمانى با ذىالمقدّمه‌اى مىسنجيم ، به نحو حصر عقلى از سه حال خارج نيست : 1 . يا « تقدّم زمانى » دارد ، يعنى مقدّمه ، زماناً ، پيش از ذىالمقدّمه است كه نامش « مقدّمهء متقدّم » است . مانند وضو نسبت به نماز ، غسل استحاضهء شبانگاهى نسبت به روزهء روز بعد ، غسل جنابت ، پيش از اذان صبح در ماه مبارك رمضان نسبت به صوم ، و عقد وصيّت نسبت به ملكيّت . 2 . يا « تقارن زمانى » دارد ، يعنى مقدّمه و ذىالمقدّمه همزمان با يكديگر هستند كه نامش